Биектау урманында Гражданнар сугышы эзләре бүген дә саклана
Биектау районының тарихи урыннары буенча юлкүрсәткеч

Биектау урманында Гражданнар сугышы эзләре бүген дә саклана

Бер гасырдан артык элек хәзерге Биектау районы территориясе Казан өчен барган Гражданнар сугышының мөһим участокларының берсе булган. Биектау авылы белән «Каменка» санаториясе арасындагы урманда бүген дә иске ныгытмаларның эзләрен күрергә мөмкин. Төбәк тарихчысы Заһит Садриев 1918 елгы вакыйгалар, саклану корылмалары һәм Владимир Азин гаскәрләренең Казанга таба хәрәкәте турында сөйли.

Пулеметлар урнашкан урман

Бүген Биектау читендәге бу урман тыныч урын булып күренә. Авыл белән «Каменка» санаториясе арасындагы территорияне сугыш кыры дип күз алдына китерү дә кыен. Әмма төбәк тарихчысы Заһит Садриев биредә элеккеге ныгытмаларның эзләрен күрсәтә. Аның әйтүенчә, сакланып калган корылмаларның берсе — 1918 елда һөҗүмгә күчкән кызыл армиячеләргә каршы пулеметтан ут ачу өчен кулланылган блиндаж.

«Моннан ике йөз метр чамасы ераклыкта нәкъ менә Себер тракты уза. Һәм алар Азин дивизиясен бер тоткарлыксыз каршы ала алган. Бернинди каршылыксыз. Яшерен ут белән», — дип аңлата Заһит Садриев.

Төбәк тарихчысы сөйләвенчә, саклану чиге шактый озын булган: ул Себер трактыннан башланып, Казансу буйлап Колсәеткә кадәр сузылган. Ак чехлар һәм Комучның Халык армиясе частьлары Кызыл Армияне Казанга якын җибәрмәскә тырышкан. Ике як өчен дә шәһәр стратегик әһәмияткә ия булган.

Русча укыгыз: Следы Гражданской войны сохранились в лесу у Высокой Горы

Ни өчен Биектау гаскәрләр юлында калган?

1918 елның августында Казан өчен көрәш Идел буендагы Гражданнар сугышының мөһим вакыйгаларының берсенә әверелә. Шәһәр большевикларга каршы көчләр кулына күчкәч, Кызыл Армия яңа һөҗүм әзерли башлый. Төньяк-көнчыгыштан Казанга таба Владимир Азин җитәкчелегендәге Арча төркеме кузгала.

Ни өчен Биектау гаскәрләр юлында калган?

Биектау нәкъ менә аларның һөҗүм юнәлешендә урнашкан була. Заһит Садриев билгеләп үткәнчә, ак чехлар Азин гаскәрләренең якынлашуы турында хәбәр алуга ук, июль ахырында ук саклануга әзерләнә башлаган.

Басылып чыккан тарихи материалларда әлеге участок өчен барган бәрелешләр турында мәгълүматлар сакланган. 1918 елның 20 августындагы хәрби хәбәрендә Азин Биектау авылы белән тимер юл станциясенең үз отрядлары тарафыннан алынуы турында җиткерә. Шул ук вакытта Казан федераль университетының уку әсбабында 22 августта акларның Азин гаскәрләре кулындагы Биектауга каршы һөҗүмгә күчүе турында әйтелә. Бу мәгълүматлар торак пункт беренче тапкыр алынганнан соң да әлеге урын өчен көрәшнең дәвам итүен күрсәтә.

Заһит Садриев әйтүенчә, кызылармеецлар станциягә ныгытылган урын ягыннан туры һөҗүм белән уза алмаган. Алар дошман позицияләрен Казансу ягыннан урап үтеп, авылга һәм тимер юл станциясенә башка тарафтан килгән.

Тимер юл станциясе янындагы бәрелешләр

Биектау станциясендәге су башнясы тирәсендә барган бәрелешләр аерым игътибарга лаек. Төбәк тарихчысы сөйләвенчә, ак чехлар анда пулеметлар урнаштырган һәм корылманы саклану ноктасы итеп файдаланган.

Ни өчен Биектау гаскәрләр юлында калган?

Тимер юл ул чорда гаскәрләрнең хәрәкәте өчен аеруча зур әһәмияткә ия булган. Станция Казанга илтүче юлдагы мөһим терәк нокта саналган. Аны контрольдә тоту гаскәрләрнең алга таба хәрәкәтенә йогынты ясаган.

Бүген су башнясы янындагы бәрелешләрне архив документлары һәм сакланып калган материаллар белән чагыштырып өйрәнәсе бар. Мондый тарихи нечкәлекләр хәрби вакыйгаларның ерак фронтта гына түгел, ә безгә таныш урамнар һәм юллар янәшәсендә дә барганын күзалларга ярдәм итә.

Киндери — Казанга таба юлдагы чираттагы киртә

Биектау өчен барган бәрелешләрдән соң каршылык Киндери тирәсендә дәвам итә. Заһит Садриев әйтүенчә, нәкъ менә шушы урында дошман аеруча үҗәтлек белән каршы торган.

«Биектаудан соң Киндери авылын ике атнага якын яулаганнар. Һәм тагын да дәһшәтлерәк, күп кеше катнашкан бәрелеш нәкъ менә Киндери янында барган», — дип сөйли төбәк тарихчысы.

Киндери авылы Казан операциясенә багышланган тарихи чыганакларда да телгә алына. Татар энциклопедиясендә күрсәтелгәнчә, 1918 елның 7 сентябренә Кызыл Армиянең Арча төркеме Киндери белән Кече Клыкины яулап ала. Биредән гаскәрләр Казанга таба һөҗүмне дәвам итә.

Казан өчен көрәш ничек тәмамланган?

Кызыл Армиянең хәлиткеч операциясе 1918 елның 5–10 сентябрь көннәрендә уза. Һөҗүм берьюлы берничә юнәлештә алып барыла. Владимир Азин җитәкчелегендәге Арча төркеме төньяк-көнчыгыштан хәрәкәт итә, ә Бишенче армиянең төп көчләре Зөя ягыннан һөҗүм итә. Операциядә Идел хәрби флотилиясе дә катнаша.

Ни өчен Биектау гаскәрләр юлында калган?

10 сентябрьдә Кызыл Армия Казанны ала. Бу вакыйга Көнчыгыш фронттагы көчләр нисбәтенә йогынты ясый һәм Идел буендагы Гражданнар сугышының мөһим этапларының берсенә әверелә.

Каршы якларның командирлары арасында Комуч Халык армиясе җитәкчеләренең берсе Владимир Каппель дә була. 1918 елның августында ул Идел буендагы гаскәрләр төркеменә командалык итә. Владимир Азин исә Кызыл Армиянең Арча төркемен җитәкли. Аларның хәрби язмышлары һәм карашлары төрле булса да, икесенең дә исеме Казан өчен барган көрәш тарихына кереп кала.

Җирдә эз калдырган тарих

Бүген 1918 елгы вакыйгалар хакында архив документлары һәм истәлекләр генә сөйләми. Биектау читендә җирле төбәк тарихчылары ак чехларның саклану позицияләре белән бәйләп караган ныгытма эзләре әле дә саклана. Киндери тирәсендә дә Гражданнар сугышы бәрелешләренә бәйле урыннар бар.

Әлеге каршылык тарихы тагын да тирәнрәк өйрәнүне сорый. Саклану чикләренең төгәл урнашуын ачыкларга, аерым бәрелешләрнең даталарын тикшерергә, һәлак булучылар турында документлар эзләргә һәм сакланып калган хәрби корылмаларның тарихын билгеләргә кирәк.

1918 елда хәзерге Биектау районы территориясе Казан янәшәсендәге гади бер төбәк кенә булмаган. Биредә шәһәр өчен барган көрәшнең мөһим участокларының берсе урнашкан. Бу вакыйгалар җирле тарихның аерылгысыз өлеше булып кала.

Шулай ук укыгыз: Биектау тимер юл станциясе бистәсенең тарихы 1935 елда башланган


Нет комментариев