Биектау районында ХХ гасыр башындагы инженерлык корылмалары табылган

Коркачык авылындагы күпер: бүген дә хезмәт итүче 1912 елгы инженерлык корылмасы

Коркачык авылында 1912 елда төзелгән тарихи күпер сакланып калган. Гасырдан артык тарихы булуга карамастан, ул бүген дә үз вазифасын үти һәм кешеләргә хезмәт итүен дәвам итә.

Әлеге корылма иске юлларның сәнәгать һәм сәүдәнең үсә барган ихтыяҗларын канәгатьләндерә алмаган чорда барлыкка килгән. ХХ гасыр башында юл инфраструктурасын үстерү аеруча зур әһәмияткә ия була. Сәнәгать колач җәя, авыл хуҗалыгында җитештерү күләмнәре арта, ә сәүдә әйләнеше тиз үсә. Зур күләмдәге йөкләрне ат транспорты белән генә ташу кыенлаша, шуңа күрә ышанычлы юллар, күперләр һәм башка инженерлык корылмалары төзү зарурлыгы туа.

Биектау районы тарихын өйрәнүче Заһит Садриев та нәкъ менә шул хакта сөйли:

«XX гасыр кискен үсеш таләп итә. Сәнәгатьнең дә, авыл хуҗалыгының да. Ат транспорты белән генә андый күләмдәге йөкне ташып җиткерү мөмкин түгел иде».

Коркачык авылындагы күпер борынгы транспорт элемтәсе тарихы белән тыгыз бәйләнгән. Илнең Европа өлешен Себер белән тоташтыручы иң мөһим юлларның берсе — Себер тракты челтәренә кергән маршрутлар нәкъ менә шушы төбәк аша узган.

Әлеге юллардан сәүдә кәрваннары, почта экипажлары үткән, шулай ук сөргенгә һәм каторгага хөкем ителгәннәр дә шушы юллар буйлап озатылган. Еллар узу белән, иске маршрутларның әһәмияте тагын да арта: алар аша кешеләрне генә түгел, ә күләме өзлексез үсә барган товарларны да ташырга кирәк була.

Тарихи күпернең төзүчесе дә билгеле. Заһит Садриев сүзләренчә, корылма алман инженеры һәм конструкторы Карл Готович Зигерман проекты буенча салынган. Төбәкне өйрәнүче күпердә инженерның инициаллары саклануына игътибар итә. Бу факт әлеге объектны тагын да кызыклырак итә: корылма артында үз чорының юл инфраструктурасын булдыруда катнашкан шәхеснең исеме тора.

Бөреле янындагы 1907 елгы тоннель: борынгы юлларны ташу суыннан ничек саклаганнар?

Тагын бер тарихи объект тимер юл буенда, Бөреле бистәсенә борылган урында урнашкан. Биредә 1907 елда төзелгән суүткәргеч тоннель сакланып калган. Аның төп вазифасы — язгы ташу вакытында суны читкә юнәлтү. Юл һәм тимер юл инфраструктурасы өчен язгы ташулар һәрвакыт зур куркыныч тудырган: җыелган су туфракны юарга, өемнәрне зарарларга һәм хәрәкәтне өзәргә мөмкин булган.

Шул сәбәпле, транспорт объектларын төзегәндә, суны читкә юнәлтү өчен махсус инженерлык чишелешләре каралган. Бөреле янындагы тоннель — нәкъ менә шундый корылмаларның берсе. Арадан йөз егерме елга якын вакыт үтсә дә, аның нигезе яхшы сакланган. Төбәк тарихын өйрәнүче сүзләренчә, тирә-юньдә мондый объектлар тагын берничә урында очрый.

Биредә таш калау осталыгы аеруча игътибарга лаек. Ташлар да, аларны беркеткән җөйләр дә вакыт сынавына каршы тора алган. Заһит Садриев борынгы осталарның эш сыйфатына аерым игътибар итә:

«Гадәттә, мондый корылмалар еллар узгач сакланмый, ә болар исән-имин калган: җөйләре дә, ташлары да искиткеч хәлдә. Дымлылыктан ташларның кайбер урыннары гына уалучан була башлаган, әмма бу — доломит ташының табигый үзенчәлеге».

Доломит юл: борынгы таш җәем эзләре 

Тоннель тирәсендә тагын бер кызыклы объект — доломит ташыннан җәелгән иске юл калдыклары сакланган. Бүген мондый таш юлны игътибарсыз калдыру җиңел. Ул хәзерге брусчаткага охшамаган, әмма җентекләп караганда ташларның бер-берсенә ничек тыгыз һәм төгәл итеп урнаштырылганын күрергә мөмкин.

Сакланып калган җөйләр һәм таш калауның аерым элементлары борынгы осталарның эш сыйфатын бәяләргә мөмкинлек бирә. Шул ук вакытта материалның үзенчәлекләре дә бар: дымлылык йогынтысында доломит вакыт узу белән әкренләп уала. Мондый табышлар моннан йөз елдан артык элек юлларның нинди булганын һәм аларны төзегәндә нинди материаллар кулланылганын күз алдына китерергә ярдәм итә.

Музейда гына сакланмаган тарихи мирас

Коркачык авылындагы 1912 елгы күпер, Бөреле янындагы 1907 елгы суүткәргеч тоннель һәм доломит юл калдыклары — транспорт инфраструктурасы үсешенең тарихын сөйләүче өч үзенчәлекле шаһит.

Аларның барысы да Татарстанның Биектау районында урнашкан. Әлеге объектларны яшьләре генә түгел, ә практик билгеләнешләре дә берләштерә. Кайчандыр бу корылмалар конкрет бурычларны хәл итү — хәрәкәтне тәэмин итү, торак пунктларны үзара тоташтыру, йөк ташуны җиңеләйтү һәм юлларны ташу суыннан саклау өчен төзелгән.

Бүген Коркачык авылындагы борынгы күпер кешеләргә хезмәт итүен дәвам итә, ә тоннель һәм таш юл калдыклары ХХ гасыр башында инженерлык эшенә никадәр җентекләп якын килүләрен күрсәтә.

Биектау районының тарихы архивларда, иске фотосурәтләрдә һәм музей экспонатларында гына сакланмый. Кайчак үткән заманнарның чын инженерлык мирасына юлыгыр өчен, үзең күнеккән гадәти юлдан аз гына читкә борылу да җитә.

Шулай ук укыгыз: Биектауның Мәк тавы нинди тарихны саклый